Van der Ham komt in opstand

De Bescherming Bevolking is een organisatie die door de Nederlandse overheid in 1952 wordt opgericht. De bedoeling van de organisatie, die uit burgers wordt georganiseerd, is de plaatselijke bevolking te beschermen in het geval van oorlogsgeweld. Oprichting hangt sterk met de Koude Oorlog samen, waarbij een inval van de Russen niet wordt uitgesloten. Vrijwilligers voor Bescherming Bevolking worden vanaf 1952 geworven, waarbij de Watersnoodramp van 1953 de bevolking een extra stimulans geeft zich aan te melden. Iedere gemeente, waaronder Amsterdam, wordt ingedeeld in wijken en blokken, die zelf blok- en wijkploegen samenstellen onder blokhoofden.

Ook in Betondorp is in 1957 de organisatie actief. Concreet komt dat er op neer dat per iedere ca. 1.000 bewoners een blokploeg wordt samengesteld, en dat de gezamenlijke blokploegen een wijkploeg vormen, met een maximum van 15.000 inwoners. Blokhoofden en een wijkhoofd dus in Betondorp. We weten jammer genoeg weinig over het functioneren van het geheel, maar het zullen heel wat baasjes en wellicht een enkel bazinnetje bij elkaar geweest zijn. Een wereld op zich, waarbij de beste krachten uit de blokploegen ook door de overheid in de gelegenheid gesteld worden opleidingen te volgen, om op die manier ook deel te kunnen uitmaken van de reserve geneeskundige troepen en reddingsploegen, die in actie komen wanneer het aantal door de overheid beschikbaar gestelde troepen niet toereikend is.

In de loop van 1957 speelt zich in Betondorp in BB-kringen een conflict af dat steeds ernstiger vorm krijgt. Een en ander draait rond wijkhoofd J.T. van der Ham. Van der Ham wil zich niet voldoende voegen in de grotere en strak hiërarchisch georganiseerde organisatie van de BB, maar lijkt zichzelf eerder als burgemeester van Betondorp te beschouwen. Althans, dat is de opvatting van de hogere legerleiding. Daarbij is het zo dat de touwtjes van de BB in deze periode steeds strakker worden aangetrokken. Het crisisbesef is in de tweede helft van de jaren vijftig groter geworden en de medewerkers van de BB dienen nu ook voluit rekening te houden met een atoomoorlog en steeds meer cursussen dienen door de vrijwilligers te worden gevolgd.

Het conflict dat uitbreekt heeft te maken met de steeds grotere druk die op de vrijwilligers van de BB in Betondorp wordt uitgeoefend en komt tot een crisis wanneer van der Ham naar aanleiding van de sterk verhoogde eisen die voortaan op het gebied van EHBO aan de zogenaamde ‘noodwachters’ worden gesteld, het zich veroorlooft kritische opmerkingen te maken over de opvattingen van de leiding van de dienst. Dat laat deze niet op zich zitten, en van der Ham wordt uit zijn functie ontheven. De verzamelde blokhoofden van Betondorp pikken dit echter niet, en verklaren zich solidair met van der Ham.

De lokale organisatie te Betondorp komt nu onder leiding van vervangend wijkhoofd Mahieu te staan. Deze scherpt de discipline scherp aan, zoals dat van hem verlangd wordt. Grootschalige oefeningen worden voorbereid, die in het voorjaar 1958 in de wijk zullen worden gehouden. Tot onze zeer grote spijt ontbreekt het ons momenteel aan verdere informatie en weten we niet hoe het verhaal afgelopen is. We houden ons van harte aanbevolen voor meer gegevens over het functioneren van de BB Betondorp, wijkhoofd J.T. van der Ham en vervangend wijkhoofd Mahieu. Wij vermoeden overigens dat de laatste B.C. Mahieu is, die het nog ver zou schoppen in de BB en in 1959 als Hoofd Bescherming Bevolking van Amsterdam functioneerde. Hieronder een foto van de in 1905 geboren Mahieu in oorlogstijd.

Hier wilden we het voor nu even bij laten.

Voor meer informatie over de organisatie BB klik hier…

Opening Tuinbouwschool

Uit het Parool van 20 november 1957

Speciale opleiding voor bloemisten-hoveniers

Amsterdam, woensdag

Amsterdam heeft de primeur van een lagere tuinbouwschool met speciale opleiding voor bloemisten-hoveniers. Gistermiddag heeft ir. B.K. Bartelds, inspecteur voor het tuinbouwonderwijs het nieuwe instituut, dat gevestigd is in de Watergraafsmeerschool in het Betondorp, onder grote belangstelling geopend.

Ir. Bartelds wenste de voorzitter van de nieuwe school. de heer H.A.W. Ruys, geluk met deze specialistenopleiding, waaraan reeds lang dringend behoefte bestond. “Zij vormde,” aldus de heer Bartelds, “de nog ontbrekende schakel in het tuinbouwonderwijs; de oprichting van deze school is voor de hoveniersstand van fundamentele betekenis.”

Wethouder mr. G. van ’t Hull kwam namens het gemeentebestuur gelukwensen en een geschenk aanbieden. Een zeer bijzonder geschenk: een schild, dat in de tweede helft van de vorige eeuw trots boven de ingang prijkte van het gebouw van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij Linnaeus, een der eerste tuinbouwopleidingsscholen in Nederland en gevestigd in het toen nog zeer landelijk gelegen Frankendael. In 1894 brandde het gebouw tot op de grond af… alleen het schild bleef ongeschonden en kreeg een plaats op een gemeentelijke rommelzolder.

“Laat het schild voor jullie niet alleen een symbool, maar ook een waarschuwing zijn,” zei wethouder Van ’t Hull tot de 24 aanstaande leerlingen. “Een waarschuwing om niet in de school te roken, want die brand in 1894 was het gevolg van een sigaret, die een der jongens achteloos had weggeworpen…”

De stichting “Amstelflora” schonk het bestuur van de nieuwe school f 500 voor het aanschaffen van een miscroscoop.

Participatie Betondorp en herdenkingsmonument

Even een rectificatie. De gedenksteen voor Joods Betondorp is niet alleen door een initiatief van Annie Ducroq tot stand gekomen, zoals ten onrechte in een artikel in de Dwars werd gesuggereerd waarvan de tekst van mijn hand afkomstig was. De steen ligt er vanuit een initatief van Annie met Theo en Marion van Participatie Betondorp. Ik werd hierop gewezen en rectificeer graag. Ere wie ere toekomt.

Doorroestende woningen in de Tuinbouwstraat

Zoals bekend zijn veel huizen in Betondorp in de jaren vijftig in niet al te beste staat meer. In september 1958 worden de eerste 12 huizen van de buurt gesloopt. Dit vindt plaats in de Tuinbouwstraat. Nog eens 54 huizen aan de Oogststraat staan ook op het programma. Het materiaal van de woningen, het zogenaamde koolbeton, een afvalproduct van de Amsterdamse vuilverbranding, bevat zoveel ijzer dat de woningen letterlijk aan het doorroesten zijn.

CPN Betondorp vierkant achter royement Wagenaar en groep

Gerben Wagenaar
Paul de Groot op het spreekgestoelte

Na de Tweede Wereldoorlog begint Paul de Groot zich net als Stalin steeds meer als alleenheerser te ontpoppen in de CPN. Concurrent Gerben Wagenaar wordt na een conflict over de rol van de zogenaamde Eenheid Vak Centrale (een communistische mantelorganisatie die zich profileert als algemene vakbond) meedogenloos aan de kant gezet. De afdeling Betondorp stelt zich in 1958 als een blok achter de beslissing van de partijleiding onder aansturing van Paul de Groot, om Wagenaar te royeren.

Groen van Prinstererschool

We schreven al eerder over de onvolprezen website Een kleine heldendaad. Van deze website nu nemen we de volgende gegevens over wat betreft scholen in Betondorp. In eerste instantie worden in 1920 door B&W drie scholen voorzien voor de nieuwe buurt. De eerste school, de Pieter Nieuwlandschool, kwam in 1924 gereed. Omdat de school al zeer spoedig teveel leerlingen telde, werd al in 1925 een tweede school ingericht in het grote, door architect Nicolaas Lansdorp ontworpen gebouw aan het Zuivelplein, de Rooshenburgschool. In 1926 werd al de derde school op het Zuivelplein geopend, de Daniël Stoopendaalschool.

Intussen werd een nieuw gebouw, ook door Lansdorp, gerealiseerd aan Huismanshof 11, waar de Daniël Stoopendaalschool al eind 1926 in trok. In hetzelfde gebouw opende in 1927 de Watergraafsmeerschool op Huismanshof 13. Ook hier had Betondorp niet genoeg aan in de jaren twintig, en terwijl de vijf andere scholen uit hun voegen begonnen te barsten, werd in 1929 in het plantsoen van de Duivendrechtselaan de zesde school van Betondorp opgericht, de Hartvelderschool. In deze laatste school zaten ook twee klassen van Hervormden, wat zich in 1931 resulteerde in de Groen van Prinstererschool in de Verlengde Landbouwstraat.

Lees verder over de scholen in Betondorp op Een kleine heldendaad.

Jan Mens en Egmond

Eind jaren vijftig is de Betondorpse romanschrijver Jan Mens wel op het toppunt van zijn roem. Uit een interview met het Algemeen Dagblad van 6 september 1958 blijkt dat de schrijver erg gesteld is op de omgeving van Egmond, en met name Egmond aan Zee.

`Ik vind Frankrijk een mooi land,` zo mijmert de schrijver `Londen een prachtige stad en af en toe wil ik best wel Parijs weer eens zien. Maar mijn vakantie breng ik in Egmond door. Al veertien jaar lang. En steeds in dezelfde tijd, namelijk in de maand juni.´

Mens heeft de indruk in Egmond aan Zee met zijn vrouw als echte Egmonders geaccepteerd te worden. Hij wil op vakantie het zout van de zee proeven. Dit komt ook omdat Jan Mens uit een familie komt – zo heeft hij uitgezocht – die tot in de loop van de achttiende eeuw sterk aan de zee verbonden was.

De reden om voor juni te kiezen heeft er mee te maken dat de prijzen in Egmond in juni nog relatief laag zijn. Jan blijkt ook bezig te zijn met een jeugdroman die in Egmond speelt – wij konden de titel er 1-2-3 niet van achterhalen. Aangezien de familie van mijn vrouw ook grotendeels uit Egmond komt en ik ook erg op gesteld ben, vond ik het aardig deze gezamenlijke liefde in dit artikeltje te benoemen.

Greg stopt er mee

Tot ons verdriet vernamen wij dat Greg Sarton, van Sarton Records, aan het eind van de maand februari 2023 stopt met zijn activiteiten. Serton vertrekt omdat niet voldoende zekerheid gegeven kan worden over hoe lang hij precies het pand nog kan gebruiken. Vandaar dat hij vertrekt en zich weer gaat toeleggen op de verkoop van zeldzame platen via platenmarkten.

Behalve dat wij een erg prettig contact met Greg hadden en wij zijn vertrek persoonlijk betreuren, vrezen wij ook dat het voormalig supermarktpand weer lange tijd leeg gaat staan, wat de uitstraling van de Brink weer niet ten goede zal komen. Het lijkt ons praktisch uitgesloten dat zich hier weer een supermarkt zal vestigen.

Mogen wij de lezers herinneren aan ons eerder voorstel om de Brink eens grondig te herzien? Zou zou bijvoorbeeld serieus overwogen moeten worden om horeca op het plein toe te laten. Een restaurant zal de aantrekkelijkheid van het dorp juist voor nieuwe bewoners en meer kapitaalkrachtige besteders doen toenemen, en mogelijk ook winkels aantrekken in een beter segment.

De vrijvallende locatie – net als overigens het Brinkhuis – is hier bij uitstek geschikt voor…!

Namen en Nummers Betondorp van start

Mede naar aanleiding van het boek over Joods Betondorp dat afgelopen jaar op 4 mei 2022 gratis in Betondorp ter beschikking werd gesteld, zal in 2023 het project Namen en Nummers ook in Betondorp starten. We zijn blij dat Betondorpse Marion Nagel hierin een voortrekkersrol zal spelen en wensen haar vanaf deze plek van harte succes toe!