Gooische Stoomtram

In 1867 ziet het landschap van de Watergraafsmeer nog leeg en ongerept uit, met name op de plek waar tegenwoordig Betondorp ligt. Dat valt op onderstaande kaart goed te zien.

Twee ontwikkelingen zullen grote invloed gaan uitoefenen op het zuidoostelijk deel van de Watergraafsmeer. Dat zijn de Gooische Stoomtram en de verplaatsing van de Oosterbegraafplaats. In dit artikel wordt kort de komst, bloei en ondergang van deze onderneming besproken.

De Oosterspoorlijn bracht in 1874 een prima treinverbinding van Amsterdam naar Weesp, Naarden-Bussum, Hilversum en verder tot stand, maar er was ook behoefte aan een lijn naar Diemen. Dit werd de tramlijn Amsterdam-Laren. In eerste instantie werd in 1880-1881 het eerste traject aangelegd over de Middenweg naar de Hartvelderbrug. Later in 1881 werden ook de stations Muiderberg en Naarden geopend en in 1882 werd Laren bereikt. De dienst werd weer opgeheven in 1940, maar op de Middenweg werd het spoor vervangen door een dubbelzijdig tramspoor naar Betondorp en voetbalstadion de Meer. Hierover later meer.

De Gooische Stoomtram werd ook wel de Gooische Moordenaar genoemd, omdat in totaal maar liefst 117 mensen omkwamen bij een botsing met het stille gevaarte. Op de Middenweg was een station van de Gooische Stoomtram. Het gebouw van het hoofdkantoor van de voormalige Gooische Stoomtram is nog te zien op Middenweg 65. Hieronder het eindpunt van de tram bij de Van Musschenbroekstraat bij het Rhijnspoorplein (dank lezer Aart Janszen).

De halte nabij het toekomstig Betondorp heette Walenburg, naar de naam van de Rotterdamse aannemer die daar een aantal huizen langs de Middenweg had gebouwd. Het is schrijver dezes niet helemaal duidelijk waar die halte gelegen heeft. Soms wordt Middenweg 88 genoemd, soms ook Middenweg 158-160-162-164-166. Aanvullende informatie welkom!

Hieronder nog een foto van de Gooische Stoomtram op het zuidelijk deel van de Middenweg, met zich naar het Noorden. Op de foto daaronder, die van de Ringdijk bij de Hartvelderbrug genomen is, is aan de linkerzijde het toekomstige Betondorp gelegen.

Hemelvaart

Margrietha Reinders, buurtdominee van Betondorp Bloeit

Hemelvaart: een oude christelijke gedenkdag waarop het definitieve afscheid van Jezus Christus herdacht wordt. Na zijn dood verscheen Hij nog vele malen aan zijn vrienden en volgelingen, maar tenslotte ging Hij definitief naar hoger sferen. Zijn discipelen bleven in verslagenheid achter. Wat nu ? Hoe nu verder ? Het zijn  vragen waar ook onze samenleving mee worstelt . We lijken een wegwijzer, een moreel baken te missen. Hier en daar heerst een sfeer van ontgoocheling en verslagenheid, van beschadigd vertrouwen in de mensen die ons leiden. We tasten maar wat in den blinde en maken een potje van, zo lijkt het soms. Maar juist op hemelvaart belooft Jezus ons dat Hij ons zal inspireren met zijn Heilige Geest. Een Geest van liefde, troost en vrede , van genezing en heelheid.

Op het Pinksterfeest, volgende week, gaat het gebeuren! Geloof het of niet! Christenen over de hele wereld vieren dit vurige feest! Wordt vervolgd!

Suikerfeest en Hemelvaart

Vanavond eindigt Ramadan, de jaarlijkse vastenperiode van de moslims in Betondorp. Morgen is het Suikerfeest (Eid al-Fitr, het feest van het breken van de vasten). Dat is een vrolijke feestdag, waarop lekkers gegeten wordt en mensen elkaar bezoeken en hun fouten vergeven. Alle moslims in Betondorp van harte gefeliciteerd met het Suikerfeest en ook de mensen van Al-Maarif.

Het is morgen ook een christelijke feestdag, de dag van de Hemelvaart, waarbij Jezus Christus voor de ogen van zijn leerlingen door God in de hemel werd opgenomen. Ook alle christenen in Betondorp gefeliciteerd met dit feest, waaronder de mensen van Betondorp Bloeit en de Blessed Trinity Parochie. Ook de Heiligen der Laatste Dagen aan de Zaaiersweg vieren Hemelvaart.

Roozenburg

In negentiende eeuwse kaarten worden de buitenplaatsen Zomerlust en Roozenburg aangegeven op de lokatie waar tegenwoordig de Nieuwe Oosterbegraafplaats zich bevindt. Zie bijvoorbeeld onderstaande kaart.

Later, tegen het einde van de negentiende eeuw, is alleen Rozenburg nog over. De lokatie lijkt verschoven en Rozenburg lijkt Zomerlust te hebben opgeslokt? Wat weten wij van deze beide buitenplaatsen?

Allereerst Rozenburg. Deze buitenplaats aan de Middenweg werd al vanaf 1641 onder de naam Het Vischkaantje aangelegd door Govert Loten, en werd in 1681 verkocht aan een zekere Jacob van Lennep, industrieel en handelaar en voorvader van de schrijver, die afwisselend op het Rokin en de Herengracht woonde, en in de zomer dus op Meerlust, zoals deze familie Rozenburg noemde. Pas vanaf begin achttiende eeuw gaat het buiten Rozenburg genoemd worden.


Het buiten wordt in de achttiende eeuw uitgebreid en vanaf 1802 als theetuin ingericht. De naam verandert geleidelijk in Oud-Rozenburg. Het terrein achter het huis gaat gebruikt worden voor militaire oefeningen en bijvoorbeeld een circus-optreden van Barnum and Bailley’s. Ook wordt er gevoetbald. In 1914 wordt het landgoed door de Gemeente Amsterdam opgekocht, om ruimte te maken voor de Nieuwe Oosterbegraafplaats. Zie meer informatie bij Wikipedia.

Over Zomerlust is heel wat minder met zekerheid te zeggen. Het buiten Zomerlust waar in 1736 en 1737 voor geadverteerd wordt, lijkt een andere lokatie te hebben dan het Zomerlust hierboven op de landkaart.

Verdere nasporingen brengen ons niet veel verder, want tot ver in de negentiende eeuw is sprake van een Zomerlust – inmiddels boerenhofstede – aan de Kruislaan, dus niet op de lokatie die de kaart aangeeft. Wij houden ons voor nadere informatie aanbevolen.

Bekende Betondorpers: Gerard van het Reve Sr.

Beroemde Betondorpers zijn onder andere Karel en Gerard van het Reve. Dat is bekend. Maar ook de vader van Karel en Gerard, Gerard van het Reve Senior, was in zijn eigen tijd een niet onbekend in Betondorp woonachtig schrijver. Op onderstaande foto is hij te zien met zijn beide zonen.

Gerard Johannes Marinus van het Reve wordt in 1892 als Rooms Katholieke jongen geboren in Enschede. Zijn vader heeft al veel sympathie voor Domela Nieuwenhuis en Gerard van het Reve senior vindt in 1918 een baan bij De Tribune, het communistisch dagblad onder leiding van David Wijnkoop. Rond 1925 verhuist het gezin Van het Reve van de Van Hallstraat naar Betondorp, waar het op drie verschillende adressen in de Ploegstraat zal wonen. In 1930 schrijft Gerard van het Reve senior de eerste Nederlandse communistische roman, De Voorsten, die onder andere in het Russisch vertaald zal worden. Hij schrijft nog veel meer boeken en is ook betrokken bij het tijdschrift Links Richten en vooraanstaand lid van de Vereniging Vrienden der Soviet-Unie. In 1938 viel hij echter bij de communistische partij in ongenade. Hij trad in de oorlog in dienst van het Parool, waar zijn zoon Gerard later ook als journalist werkzaam zou zijn.

Het is niet bekend of Gerard van het Reve Senior ook over Betondorp heeft geschreven. Bij Wikipedia valt meer over deze minder bekende Betondorpse schrijver te lezen.

FIXbrigade voor Betondorp

Heb je een laag inkomen, maar een hoge energierekening? Is je huis vochtig en heb je last van schimmel? Blijft het koud in huis, al staat de verwarming hoog?

Dan kom je in aanmerking voor de FIXbrigade! De FIXbrigade komt op afspraak langs en geeft na inspectie van de woning niet alleen een gratis advies, maar voert dat advies ook nog gratis uit. Zelfs de materialen zijn gratis voor je!

Maak direct gebruik van dit aanbod! Een laag inkomen is een inkomen tot max. 140% van het minimum loon. Het aanbod is alleen voor mensen in Amsterdam Oost bedoeld en duurt zolang de actie strekt. Neem contactop met infopunt@jungle met de naam en contactgegevens. Er wordt dan contact met je opgenomen voor een afspraak.